Chloorhexidine: hoe het werkt en welk percentage je nodig hebt
Chloorhexidine (CHX) is een positief geladen ontsmettende stof die zich uren aan tandoppervlak en slijmvlies hecht en daar bacteriën blijft remmen. Die nawerking maakt het de sterkst onderbouwde werkstof tegen tandplak en gingivitis. 0,2% met 10 ml en 0,12% met 15 ml leveren dezelfde hoeveelheid werkstof. Gebruik het maximaal 2 weken: daarna wegen verkleuring, smaakverlies en tandsteen zwaarder dan de winst.
Wat het is en hoe het werkt
Chloorhexidine is een bisbiguanide: een molecuul met twee positief geladen uiteinden. Bacteriewanden, het speekseleiwitlaagje op je tanden en je slijmvlies zijn licht negatief geladen. Het ene uiteinde hecht aan de bacterie en beschadigt het celmembraan; het andere blijft aan het tandoppervlak plakken. In lage concentratie lekt de bacterie stoffen en stopt de groei, in hoge concentratie klontert de celinhoud en gaat de bacterie dood.
Die dubbele binding heet substantiviteit: na één keer spoelen komt er nog uren langzaam werkstof vrij. Daarmee onderbreek je de opbouw van tandplak steeds opnieuw, ook als je een poetsbeurt overslaat. Geen enkele andere vrij verkrijgbare werkstof houdt dat zo lang vol; CPC hecht ook, maar veel korter.
Welke concentratie werkt
Wat telt is niet het percentage, maar de totale dosis per spoelbeurt: concentratie × hoeveelheid. Houd je aan de hoeveelheid op het etiket, anders spoel je met te weinig werkstof.
| Concentratie | Hoeveelheid | Rol | Duur |
|---|---|---|---|
| 0,2% | 10 ml | Kuur bij ontsteking, na ingreep | 1–2 weken |
| 0,12% | 15 ml | Even sterk, iets milder van smaak | 1–2 weken |
| 0,05–0,06% | 10–15 ml | Onderhoud, meestal met CPC erbij | Langer, op advies |
| 0,025% | 10 ml | Adem en frisheid, niet voor ontsteking | Dagelijks |
Hoe sterk is het bewijs
Redelijk consistent en sterk: in vergelijkend onderzoek naar mondwater is chloorhexidine steevast het middel waaraan de rest wordt afgemeten. Het vermindert tandplak en tandvleesontsteking meetbaar bovenop poetsen. Dat geldt vooral in situaties waarin mechanisch reinigen tijdelijk niet lukt.
Er zijn ook grenzen aan wat het bewijs laat zien. Chloorhexidine bevat geen fluoride en er is weinig tot geen bewijs dat het gaatjes voorkomt. Bij parodontitis ondersteunt het de behandeling, maar het vervangt geen gebitsreiniging onder het tandvlees: een pocket bereik je met spoelen niet. En het komt niet tussen je kiezen, dus ragers en floss blijven nodig.
Bijwerkingen en grenzen
- Bruine aanslag op tanden, tong, vullingen en kunststof. Ontstaat door reactie met kleurstoffen uit koffie, thee, rode wijn en tabak.
- Smaakverlies, vooral voor zout en bitter. Herstelt binnen dagen na stoppen.
- Meer tandsteen, doordat mineraal anders neerslaat op de veranderde plaklaag.
- Branderig slijmvlies of losse velletjes, vaker bij alcoholhoudende varianten.
- Allergie is zeldzaam maar bestaat; stop bij zwelling of huiduitslag en overleg met je arts.
Let op: natriumlaurylsulfaat (SLS) in tandpasta maakt chloorhexidine onwerkzaam. Houd minstens 30 minuten tussen poetsen en spoelen, of poets met SLS-vrije tandpasta. Gebruik het niet langer dan twee weken zonder advies, en ga naar de tandarts bij pus, koorts, losstaande tanden of klachten die na twee weken blijven.
In welke producten het zit
Chloorhexidine zit niet in gewoon supermarktmondwater. Je vindt het bij drogist, apotheek en online, meestal onder de namen Corsodyl, Perio-Aid, GUM Paroex, Curaprox Perio Plus, Parodontax Extra en Halita. Reken op € 15–30 per liter; fors duurder dan dagelijks mondwater, maar je gebruikt het maar kort. Steeds vaker is de formule alcoholvrij en gecombineerd met CPC, wat de werking versterkt zonder de dosis te verhogen.
- Standaardkuur
Perio-Aid Intensive Care 0,12%
Chloorhexidine 0,12% plus CPC 0,05%, alcoholvrij. Bedoeld voor een korte periode van twee weken.
Voor wie: gingivitis of herstel na een ingreep.
Bekijk op Amazon.nl - Hoogste dosis
Corsodyl 0,2%
De klassieke 0,2%-formule, 10 ml per keer. Sterkste werking en ook de meeste verkleuring.
Voor wie: korte intensieve kuur op advies van je tandarts.
Bekijk op Amazon.nl
Wanneer je iets anders kiest
Wil je elke dag spoelen, kies dan CPC of essentiële oliën: minder sterk, maar wel geschikt voor onbeperkt gebruik. Gaat het om gaatjes, dan is fluoride het enige middel dat werkt. Bij slechte adem zonder ontsteking helpt zink beter, en bij een droge mond zoek je een bevochtigende formule zonder alcohol.
Verder lezen
- Mondwater met chloorhexidineMerken, dosering en kuurschema.
- Bruine verkleuringVoorkomen en laten weghalen.
- CPC als werkstofHet dagelijkse alternatief.
- Chloorhexidine vs CPCKuur of dagelijks gebruik.
- Combineren met tandpastaWaarom SLS in de weg zit.
- KennisbankAlle werkstoffen op een rij.
Veelgestelde vragen
Is 0,2% chloorhexidine beter dan 0,12%?
Niet per se. Bij de voorgeschreven hoeveelheid (10 ml tegenover 15 ml) krijg je dezelfde dosis binnen. 0,12% smaakt milder en geeft vaak wat minder verkleuring.
Mag je chloorhexidine langer dan twee weken gebruiken?
Alleen op advies van je tandarts of mondhygiënist, en dan meestal in een lage dosis van 0,05–0,06%. Op eigen initiatief langer doorgaan levert vooral verkleuring en tandsteen op.
Beschermt chloorhexidine tegen gaatjes?
Nee. Er is weinig tot geen bewijs voor cariëspreventie en de meeste producten bevatten geen fluoride. Zie fluoride in mondwater.
Mag chloorhexidine tijdens de zwangerschap?
Kortdurend gebruik wordt als veilig beschouwd; de stof wordt nauwelijks opgenomen. Kies een alcoholvrije variant en overleg bij twijfel. Zie mondwater in de zwangerschap.